Phi Lý Trí
Dan Ariely
Thí nghiệm vui chỉ ra những lỗi lặp lại khi bạn mua, chọn và quyết định.
Dễ đọc · 404 trang · ~8 giờ đọc
Có hợp với bạn?
Hợp với ai
Bạn hay mua sắm bốc đồng, hay chốt giá theo cảm tính, hoặc thích đọc kiểu thí nghiệm vui để hiểu hành vi của mình.
Chưa hợp nếu
Bạn cần nền tảng nghiên cứu hoàn toàn đáng tin. Vì tác giả có nghiên cứu bị rút và bị nghi vấn dữ liệu, bạn nên đọc cùng các nguồn khác nếu định áp dụng nghiêm túc.
Nhận xét của mình
Mình thích ở cuốn này là những thí nghiệm vui chỉ ra các lỗi lặp lại khi bạn mua, chọn và quyết định. Mình nghĩ cuốn này hợp nhất khi bạn hay mua sắm theo cảm tính và muốn hiểu vì sao. Điều cần nói thật: tác giả sau này vướng nghi vấn dữ liệu nghiên cứu, nên nếu định áp dụng nghiêm túc, bạn nên đối chiếu thêm nguồn khác.
Cộng đồng nói gì
Nhiều người thấy sách hài hước, dễ đọc, dù có người lưu ý bằng chứng chưa rộng và tác giả bị nghi vấn dữ liệu.
Được khen
- Nhiều người đọc thấy sách dễ đọc ngay cả khi không học kinh tế hay tâm lý, nội dung thú vị và hài hước.
- Người đọc thích cách tác giả dùng thí nghiệm cụ thể để làm rõ hành vi của con người.
Bị chê
- Có người thấy bằng chứng của một số thí nghiệm chưa được tiến hành đủ rộng và đa dạng.
- Bản dịch của Alpha Books bị nhận xét là thiếu danh mục tham khảo và chỉ mục.
- Tác giả sau này vướng nghi vấn dữ liệu nghiên cứu và có bài báo bị rút.
Nguồn tổng hợp: Tiki, Wikipedia
Ý chính
- Khi được đưa ba lựa chọn, hãy nhận ra lựa chọn "mồi" được thêm vào để bạn chọn cái kia.
- Chữ "miễn phí" làm bạn đánh giá thấp cái giá thật. Hãy tự hỏi mình có thật sự cần món đó không.
- Ta quý đồ của mình hơn giá trị thật. Nhớ điều này khi định giá, bán đồ cũ, hay không nỡ bỏ thứ không dùng.
- Quyết định lúc đang bị kích thích cảm xúc dễ khác hẳn lúc bình tĩnh, nên đừng chốt việc quan trọng khi nóng.
Tóm tắt
Dan Ariely là giáo sư kinh tế học hành vi, từng làm việc tại MIT và Duke. Phi Lý Trí (tên gốc Predictably Irrational, 2008) kể lại các thí nghiệm của ông để chỉ ra rằng con người không quyết định "hợp lý" như kinh tế học truyền thống giả định. Điểm nhấn là chữ "có thể đoán trước": ta sai không ngẫu nhiên mà sai theo những mẫu hình lặp đi lặp lại.
Sách có khoảng 15 chương, mỗi chương xoay quanh một hiện tượng. Có chương nói về sức mạnh của sự so sánh: một lựa chọn thứ ba "mồi" khiến ta thích một lựa chọn kia hơn. Chương về giá cho thấy ta hay đánh giá giá trị theo con số vô tình thấy trước đó. Chương về "miễn phí" giải thích vì sao chữ này làm ta mất tỉnh táo. Ngoài ra có phần về chuẩn mực xã hội và chuẩn mực thị trường (trả tiền đôi khi làm giảm động lực), ảnh hưởng của cảm xúc lên quyết định, trì hoãn, hiệu ứng sở hữu (quý món đồ chỉ vì nó là của mình) và kỳ vọng. Văn phong hài hước, ví dụ gần đời thường nên rất dễ đọc.
Một điều cần biết: trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu của Ariely bị đặt dấu hỏi. Theo Wikipedia, một bài báo năm 2012 về thói gian lận đã bị rút sau khi phát hiện dữ liệu bị làm giả; Đại học Duke kết luận dữ liệu bị làm giả nhưng không có bằng chứng ông cố ý. Phi Lý Trí không bị rút khỏi lưu hành, nhưng bạn nên đọc nó như sách khai mở cách nghĩ, không phải kho bằng chứng đã được kiểm chứng đầy đủ. Một số người đọc Việt Nam cũng thấy sách thiếu danh mục tài liệu tham khảo.
Lưu ý: sản phẩm trên kệ là bộ gồm nhiều sách của Ariely, không chỉ riêng cuốn này.
